 | | Trí thức (tranh của MacGibeny, www.artistregister.com) | Thông tin liên quan: Tâm tình với trí thức người Việt Nam ở nước ngoài27/07/2010 08:47' AM Bản chất của cuộc đời nằm trong nhiều cặp phạm trù triết học mà buộc mỗi con người sinh ra và lớn lên ở bất cứ nơi đâu trên trái đất này cần phải hiểu để thành đạt. Song có những cặp phạm trù mà đã là con người thì cần phải quan tâm, đặc biệt con người đã trưởng thành và có chút thành đạt với đời. Vài ý nhỏ nhân đọc bài Thử tìm hiểu tầng lớp trí thức Việt Nam06/07/2010 11:16' AM Khái niệm Chân - Thiện - Mỹ ra đời chính là để xác định một cách tổng quát nhất phẩm cách của trí thức. Trí thức chỉ tôn thờ (và dám hy sinh để bảo vệ) sự thật, cái thiện và cái đẹp. Đã là trí thức, không thể nín nhịn khi sự thật bị che dấu, cái giả dối lộng hành; cái thiện bị cái ác lấn lướt, cái đẹp chìm lấp trong cái xấu. Bàn thêm về bài "Thử tìm hiểu tầng lớp trí thức của Việt Nam" của GS - TS Chu Hảo26/06/2010 10:45' PM GS Chu Hảo có bài tham luận “ Thử tìm hiểu tầng lớp trí thức Việt Nam” tại 53 Nguyễn Du Hà nội vào ngày 11/6/2010. Đây là một bài có ý nghĩa rất quan trọng. Tất cả những gì Ông viết đều làm cho chúng ta suy ngẫm. Đặc biệt khi Ông bàn về phẩm tính của người trí thức Việt. Thử tìm hiểu tầng lớp trí thức Việt Nam21/06/2010 08:41' AM Ở nước ta hiện nay có một số khá đông người được xã hội, hoặc tự mình, coi là trí thức. Nhưng “thế nào là một trí thức?” thì hình như chưa bao giờ được cắt nghĩa một cách rõ ràng. Có thể đã có nhiều cá nhân trí thức, nhưng những con người đơn lẻ ấy đã quy tụ lại (chủ yếu là thông qua diễn đàn, dư luận) thành một giai tầng của xã hội như là tầng lớp trí thức chưa? Đặc điểm, tính cách của trí thức Việt Nam là gì? Vai trò và trách nhiệm của trí thức trước vận mệnh của dân tộc ta trong thời đại mới - thời đại kinh tế tri thức, thời đại hội nhập toàn cầu, là như thế nào? Trí thức khoa học - Vốn và Hàng hóa quý hiếm trong thị trường kinh tế tri thức03/06/2010 01:27' PM Trong bài viết này, tác giả đã đưa ra những luận chứng để khẳng định trí thức khoa học là nguồn vốn và hàng hoá đặc biệt quý hiếm trong thị trường kinh tế tri thức. Theo tác giả, Việt Nam đi vào kinh tế tri thức là một tất yếu khách quan và để làm được điều đó, rất cần có một đội ngũ trí thức có trình độ cao, có năng lực sáng tạo và cống hiến vì sự phát triển của đất nước. Trí thức salon?07/04/2010 09:55' AM Ngày hôm nay, tôi thấy ở ta, lại có một loại thành phần mới, mang tên mới là trí thức salon. Họ salon ở kiểu gì? Kiểu mới nhìn qua thì hiện đại. Họ bằng cấp đầy mình, và kinh ngạc thay đều là bằng thật. Rồi sao nữa? Rồi họ dùng bằng cấp này làm cơ sở để… lấy thêm bằng cấp kia. Dân chủ, đồng thuận, đoàn kết doanh nhân và trí thức06/04/2010 11:28' AM Làm thế nào để phát huy dân chủ, đoàn kết, đồng thuận xã hội đối với đội ngũ doanh nhân, làm thế nào sử dụng tốt đội ngũ doanh nhân để giải phóng khả năng phát triển và sáng tạo của họ, và trọng dụng doanh nhân như thế nào là hợp lý để phát huy sức mạnh của doanh nhân? Nho sĩ và trí thức hiện đại12/09/2009 09:15' AM Giống như quan lại thời xưa, mấy nghìn trí thức được đào tạo dưới thời thuộc địa ở các trường đại học bên Pháp hay ở Hà Nội đều sống xa nhân dân. Chúng tôi là những người thành thị thuần túy trong một nước mà 95% dân sống ở nông thôn. Khi các nho sĩ ra lời kêu gọi, cả nước từ Nam ra Bắc đều hưởng ứng, vì sống trong làng, hàng ngày, nhà nho có quan hệ mật thiết với nông dân. Chúng tôi thì bị chìm giữa đất nước, không có kim chỉ nam, không có gậy chỉ đường. Nho sĩ và trí thức hiện đại
01/01/1900 12:00' AM
Giống như quan lại thời xưa, mấy nghìn trí thức được đào tạo dưới thời thuộc địa ở các trường đại học bên Pháp hay ở Hà Nội đều sống xa nhân dân. Chúng tôi là những người thành thị thuần túy trong một nước mà 95% dân sống ở nông thôn. Khi các nho sĩ ra lời kêu gọi, cả nước từ Nam ra Bắc đều hưởng ứng, vì sống trong làng, hàng ngày, nhà nho có quan hệ mật thiết với nông dân. Chúng tôi thì bị chìm giữa đất nước, không có kim chỉ nam, không có gậy chỉ đường. Trả lời bài “Chúng ta chưa có con ngựa văn hoá để cưỡi” của Nguyễn Trần Bạt31/08/2009 10:08' PM Trước hết cám ơn tác giả Nguyễn Trần Bạt về bài trả lời rất xúc tích, thẳng thắn, nhiệt tình và rất khả lý này. Đó là bài viết mang tầm của một nhạc trưởng, một kiến trúc sư trưởng. Một người đứng ngoài ngành văn nhưng lại ở trên vọng gác bao quát cả ngành văn, thông hiểu từ trong ra ngoài một cách hết sức bản chất và nguyên lý... Nói về trí thức, tại sao cứ phải thêm “đích thực”?28/08/2009 05:38' AM Thói háo danh đang phát triển tới mức kệch cỡm trong trí thức. Mà đây là lớp trí thức mới, vì nước ta đã nước XHCN từ nhiều thập kỷ nay. Dẫu vậy, trong bài tác giả vẫn dẫn ra những sự kiện xảy ra từ thời phong kiến. Điều này có lý, vì từ lâu trí thức ta đã bị nhận xét là có dáng dấp một ông quan văn – nghĩa là háo danh và “phò chính thống”. Vậy môi trường nào đã tạo ra và nuôi dưỡng cái dáng dấp quan văn này của của giới trí thức mới? Người trí thức - Võ Nguyên Giáp25/08/2009 10:42' AM Và trong những năm tháng này, Đại tướng Võ Nguyên Giáp vẫn như ngọn hải đăng của những người trí thức trước những vấn đề trọng đại của đất nước. Ông đã sống trọn cuộc đời bằng nhân cách của một người trí thức biết gánh vác vận mệnh của đất nước trong cả thời chiến lẫn thời bình. Trí thức: bộ phận độc lập về trí tuệ của xã hội15/08/2009 06:47' AM Từ “trí thức” trong các thứ tiếng khác được coi là vay mượn từ tiếng Nga. Tôi muốn gọi trí thức là bộ phận độc lập về trí tuệ của xã hội. Đây không đơn giản là học vấn và những người có học làm việc trong lĩnh vực lao động trí óc. Sự độc lập trí tuệ là đặc điểm tối quan trọng của trí thức. Độc lập với các quyền lợi đảng phái, tầng lớp, giai cấp, nghề nghiệp, thương mại và thậm chí đơn giản là công danh. Khủng hoảng trí tuệ và sứ mệnh tầng lớp trí thức30/07/2009 09:09' AM Tình hình trong lĩnh vực trí tuệ và các đại diện của nó, tức là tầng lớp trí thức, càng ngày càng trở thành nặng nề và nguy hiểm. Sự độc lập trong tư duy, tự do trong sáng tạo đang bị những phong trào đầy sức mạnh của thời đại chúng ta phủ nhận. Các thế hệ hiện nay và các lãnh tụ của chúng không công nhận vai trò định hướng của trí tuệ và tư duy. Trong lĩnh vực này thì thế kỷ của chúng ta khác xa với các thế kỷ XIX và XVIII. Những người trí thức, những người sáng tạo văn hóa tinh thần hiện nay cần phải thực hiện các đơn đặt hàng của đời sống, phải phụng sự các quyền lợi của xã hội và ước muốn bá quyền. Cái kiêu của nhà Nho23/06/2009 05:11' PM Nho giáo, với tư cách là một học thuyết đạo đức thường nhấn mạnh sự đòi hỏi về đức khiêm cung ở người quân tử. "Mãn chiêu tổn, khiêm thụ ích" - cái đầy gọi cái vơi, võng xuống thì được làm cho đầy trở lại - có thể nói, đây chính là một "lí do triết học" dẫn đến đòi hỏi đạo đức nói trên trong Nho giáo. |
“Trí thức” từ đâu ra?
Intellectuel (tiếng Pháp) hay intellectual (tiếng Anh) trong từ điển vốn là một tính từ, còn danh từ gốc của nó là intellect (trí tuệ, trí thông minh). Nhưng một văn bản công bố năm 1906 - do nhà văn Zola ký tên đầu - lại được thủ tướng Pháp Clemenceau (tiến sĩ, nhà báo) gọi là Tuyên ngôn của Trí thức (Manifeste Des Intellectuels). Thế là một tính từ trở thành danh từ mới, chưa có trong các từ điển trước đó như Larousse 1866-1878 hay Đại từ điển Bách khoa 1885-1902.
Đó là bản kháng nghị nổi tiếng, của các nhà văn, nhà khoa học nổi tiếng, chống lại một bản án oan cũng nổi tiếng là xấu xa trong lịch sử tư pháp (xử đại úy Dreyfuss, sau gọi là “sự kiện Dreyfuss”). Như vậy, danh từ “trí thức” ra đời trong một sự kiện chống bất công, còn “người trí thức” ra đời khi xã hội thừa nhận danh từ này.
Thực ra, rất lâu trước đó đã có vô số cá nhân có phẩm chất và tiếng tăm không kém các tác giả bản tuyên ngôn nói trên, nhưng ý thức tự liên kết (ví dụ cùng ký tên vào một tuyên ngôn) và điều kiện cho phép liên kết để thực hiện những thiên chức xã hội thì chỉ xuất hiện khi xã hội có dân chủ; đồng thời người dân khi được hưởng các quyền tự do cũng bắt đầu hiểu rõ chức năng xã hội của tầng lớp trí thức và hưởng ứng họ.
Trí thức và dân chủ
Quả vậy, dẫu các tác giả của bản tuyên ngôn là những người uy tín lớn và đang được xã hội trọng vọng, như Emile Zola (1840-1902), Anatole France (1844-1924), Halevy, Buinot, Leon Blum... nhưng thật ra bản tuyên ngôn của họ chỉ có thể ra đời khi nước Pháp đã có chế độ dân chủ, ba quyền tối thượng đã được phân lập rạch ròi. Thủ tướng đứng đầu ngành hành pháp, quyền hành cực lớn, vẫn không được phép can thiệp vào công việc tư pháp, dẫu tư pháp đưa ra bản án oan.
Thế mà, nhờ “bản tuyên ngôn” và tiếp đó nhờ dư luận và báo chí dấy lên, bản án oan đã phải sửa sau nhiều năm chây ỳ.
Tương tự như vậy, học thuyết Mác cũng chỉ có thể công bố trong một xã hội đã tương đối dân chủ. Thời đó, cố nhiên nền báo chí công quyền không thể đăng những tác phẩm trong đó Mác cổ vũ quần chúng dùng bạo lực tước đoạt tư liệu sản xuất của giai cấp tư bản. Nhưng đã có báo chí và nhà xuất bản tư nhân (bản thân Mác cũng từng là tổng biên tập một tờ báo). Còn dưới thời phong kiến thì một bản án mà vua đã quyết, dù là oan thấu trời (như án Nguyễn Trãi) cũng không một ai dám phản đối. Người bị oan chỉ có một cách là “mong sao thánh thượng hồi tâm”.
Can đảm là một tính cách của trí thức: dám nói ra và dám bảo vệ chân lý. Khổng Tử nói nho sĩ phải là người đủ ba phẩm chất: có trách nhiệm cao, có lòng tự trọng và dũng cảm. Mác còn nói rõ hơn: Trí thức, ngoài khả năng sáng tạo, còn phải “dám phê phán thẳng thừng mọi thứ cần phê phán, không lùi bước trước mọi kết luận, mọi đụng chạm - dù là đụng chạm tới thứ quyền lực nào”.
Như trên đã nói, những cá nhân có trí tuệ cao, có phẩm cách đẹp đã xuất hiện rất sớm và được gọi bằng các tên khác nhau, tuy họ chưa tự ý thức và chưa có quyền liên kết lại. Phương Đông từ cả ngàn năm trước đã gọi họ là bậc thánh hiền (Khổng Tử, Mạnh Tử, Lão Tử...), bậc hiền tài, sĩ phu, kẻ sĩ... Ngoài tài năng, giới trí thức xưa còn được ca ngợi là “phú quý bất năng dâm, bần tiện bất năng di, uy vũ bất năng khuất” (sách Mạnh Tử: phú quý không làm mê muội, nghèo khổ không làm lay chuyển, uy vũ không khuất phục nổi). Câu này nói lên dưới chế độ chuyên chế họ từng bị mua chuộc, bị cái nghèo hành hạ và bị trấn áp, chứ không chỉ có tôn vinh mà thôi.
Chính do được tôn vinh, trí thức cũng có “thật” và “giả” vì có những người muốn được tôn vinh bằng công sức tối thiểu. Một xã hội có quá nhiều trí thức “giả” – như chuyện mua quan bán chức cuối thời vua Lê chúa Trịnh - là xã hội thoái hoá và hỗn loạn, vì thứ “giả” này sẽ chiếm những địa vị cao, ảnh hưởng lớn, kể cả có quyền cho phép nhiều loại “giả” khác phát sinh, phát triển và lưu hành.
Về định nghĩa trí thức
Có nhiều định nghĩa trí thức, rất dễ tìm trên internet. Không chỉ nhiều, mà rất nhiều, cho thấy đến nay định nghĩa trí thức vẫn chưa thật định hình. Do vậy, khi bàn về trí thức thường người ta phải xác định khái niệm trước khi bàn tiếp. Nhiều nhà trí thức lớn cũng đưa định nghĩa của mình, trong đó có những định nghĩa mới chỉ nêu tính cách đặc trưng hơn là nêu bản chất. Ví dụ: “trí thức là người phát hiện những điều thuộc bản chất sự vật mà người khác không nhìn ra được”; hoặc "Người trí thức là người luôn có khát vọng tự do”. Nhiều bạn đọc của VietnamNet khi thảo luận đề tài này cũng tự ý đưa ra những định nghĩa theo quan niệm của mình, khiến vấn đề càng phong phú, nhưng sẽ càng khó thảo luận khi khái niệm chưa thống nhất.
Dẫu vậy, vẫn có thể phân chia các định nghĩa hiện hành thành 2 nhóm: nhóm chặt chẽ (rất hữu dụng khi bàn vấn đề ở bình diện triết lý, gồm cả thiên chức, nhiệm vụ trí thức đối với nhân quần, xã hội) và nhóm thông dụng (để dùng rộng rãi trong đời sống, dễ hiểu với trình độ chung).
Một cách chặt chẽ, trí thức phải là người:
1) Sáng tạo những giá trị tinh thần. Mức độ sáng tạo cho phép tách ra những trí thức lớn, tầm cỡ nhân loại; và
2) Chỉ tôn thờ những giá trị tinh thần vĩnh hằng: Chân (chân lý, sự thật), Thiện (cái tốt), Mỹ (cái đẹp).
Từ cái gốc này, do đặc trưng lao động, trí thức có những phẩm chất, tính cách nhất định – không bẩm sinh và cũng không phải là độc quyền của trí thức. Ví dụ, để sáng tạo, trí thức phải có một cái vốn tri thức cao hơn mặt bằng chung (đã đành) nhưng quan trọng là phải bổ sung suốt đời (để sáng tạo tiếp). Điều này rất tương đối, vì mặt bằng dân trí mỗi thời một khác: thầy giáo tiểu học là lao động trí óc (đúng với mọi thời) nhưng trước đây 60 năm có thể là trí thức - nếu có sáng tạo (ví dụ như Nam Cao, Tô Hoài...)
Do tôn thờ chân lý, trí thức chỉ tin những gì đã được chứng minh đầy đủ và do đó bảo vệ sự thật đến cùng. Khám phá chân lý là niềm say mê cao nhất (bị cấm đoán nghiên cứu hoặc cấm nói sự thật là điều đau khổ vô tận - từ đó, suy ra trí thức căm ghét cái gì). Khám phá ra chân lý là hạnh phúc cao nhất, do vậy họ có yêu cầu bức xúc công bố và đòi hỏi được công bố (Galilê bị cấm công bố “quả đất tròn”). Tuy quyết bảo vệ kết quả nghiên cứu bằng tranh luận, nhưng trí thức cũng sẵn sàng nhận sai lầm, từ bỏ niềm tin, nếu có chứng minh đầy đủ - từ đó họ đòi hỏi tự do tư tưởng, tự do ngôn luận... Tôn thờ cái tốt (thiện), trí thức rất nhậy cảm khi cái xấu lộng hành (ví dụ bất công, áp bức, hạn chế quyền tự do, dân chủ giả hiệu...)
Chúng ta có thể suy ra những tính cách khác nữa của trí thức nhưng không nên dùng những tính cách này để định nghĩa, vì đó chỉ là đặc trưng mà chưa phải bản chất của trí thức (và cũng không phải của riêng trí thức). Một cô giáo ở Đà Nẵng chấp nhận tiến thân bằng thi cử công bằng: Đó là thái độ của trí thức, dù cô chưa phải trí thức. Theo cụ Trường Chinh thì: “Phải nói rõ, nói hết sự thật; gọi sự vật bằng đúng tên của nó”; cụ Nguyễn Đức Bình đòi hỏi “Đặt mọi ý kiến khác biệt lên bàn tranh luận”... đều là thái độ thẳng thắn và cầu thị của trí thức, dù đây là những nhà chính trị.
Theo cách thông dụng, trí thức được định nghĩa như những người lao động trí óc nói chung, ví dụ: trong khẩu hiệu “Liên minh Công – Nông – Trí”; hoặc trong một bản thành tích có câu: chế độ ưu việt của ta đã đào tạo được hàng triệu trí thức XHCN... Cách định nghĩa này làm số trí thức trong xã hội tăng lên rất nhiều, có mặt ở mọi lĩnh vực, ngành nghề.
Còn theo cách chặt chẽ, thì một văn hào và người thư ký của ông đều là lao động trí óc, nhưng trong đó chỉ một người là trí thức. Cũng theo cách chặt chẽ, một tiến sĩ nếu không nghiên cứu sáng tạo gì, thì vẫn thiếu vế đầu để được coi là trí thức đúng nghĩa. Bằng cấp cao, nhưng không sống chết tôn thờ Chân, Thiện, Mỹ biểu hiện bằng biết mà không dám nói sự thật, không căm ghét độc tài, thái độ ba phải trước bất công, phản dân chủ... thì thiếu nốt cả vế thứ hai của tiêu chuẩn trí thức.
Nguyễn Du không những sáng tác Truyện Kiều mà trong truyện ông tỏ thái độ rất rõ đối với bất công, áp bức, thân phận con người. Vua Tự Đức đọc đến câu “dọc ngang nào biết trên đầu có ai” (ca ngợi Từ Hải) đã đòi phạt “đánh đòn” Nguyễn Du (khi ông đã mất). Dưới chế độ phong kiến ngạt thở như vậy, Nguyễn Du vẫn khôn khéo nói được điều cần nói, biểu lộ được thái độ cần có, đúng là trí thức lớn của dân tộc ta.
|
Định nghĩ trí thức
Định nghĩa trí thức trong từ điển:
- Trí thức là người sử dụng trí tuệ để làm việc, nghiên cứu, phản ánh, dự đoán, hoặc để hỏi và trả lời các câu hỏi liên quan về hàng loạt những ý tưởng khác nhau (Từ điển Wikipedia).
- Trí thức: Người sử dụng trí óc một cách sáng tạo.
- Trí thức: người thông minh, có khả năng phát triển cao độ để hiểu biết là lý giải, đặc biệt được giáo dục tốt và quan tâm đến khoa học hay nghệ thuật, hoặc yêu thích các hoạt động liên quan đến nỗ lực tinh thần một cách nghiêm túc.
- Trí thức là người hoặc do thích thú hoặc do nghề nghiệp mà quan tâm đến những công việc tinh thần.
- Trí thức: Người chuyên làm việc, lao động trí óc (Đại từ điển tiếng Việt, Bùi Như Ý chủ biên, nhà xuất bản Văn hoá – Thông tin).
Trí thức theo định nghĩa cá nhân:
- Người trí thức? Là người đem lại giá trị cho những gì mà tự chúng không có (Paul Valéry).
- Người trí thức? Tôi muốn nói đến những người suy tư, mà không sính chữ nghĩa, không lợi dụng, bịp bợm và ăn bám... (Henri Barbusse).
- Người trí thức là người phát hiện những điều thuộc bản chất sự vật mà người khác không nhìn ra được (Jean Paul Sartre). | Số lượt đọc:
2447
-
Cập nhật lần cuối:
14/04/2009 05:59:58 PM 
Trao đổi/Nhận xét | Tổng số:
7 |
Tôi thích và theo cách tư duy của Giáo sư trong bài viết này Vâng, phải bàn và nhìn ra cái bản chất, cái gốc của những khái niệm.
Tôi thấy khái niệm Trí thức của Giáo sư là cơ bản và đầy đủ nhất.
Trân trọng cám ơn giáo sư. Vài lời thưa lại bạn LyKyKhoi Thưa bạn Ly Ky Khôi
Có lẽ đúng như bạn nói, suốt ngày tôi chỉ ở trong phòng thí nghiệm, làm chuyên môn, trau dồi nghiệp vụ. Do vậy tôi rất được đồng nghiệp tín nhiệm. Đến khi được chi bộ bồi dưỡng để làm lực lượng kế cận, tôi mới đọc những bài mà bạn bè giới thiệu.
Tuy vậy, bạn phải thừa nhận với tôi rằng nước ta đã "bỏ qua" chế độ TBCN để "tiến thẳng" lên XHCN. Ông GS nói rằng trước đây ta tuyển sinh Công-Nông trình độ tiểu học đã "bỏ qua" bậc trung học để "tiến thẳng" vào đại học; đó là nói mỉa mai mà thôi. Ngày nay đảng không làm thế nữa. Không nên nhắc lại sai lầm trong quá khứ - đúng như đảng đã khuyên chúng ta.
Còn chuyện "bỏ qua" TBCN để "tiến thẳng" lên XHCN là chuyện nghiêm túc, được đưa vào nghị quyết, vào môn học Chính Trị hẳn hoi. Bạn phải thừa nhận với tôi rằng hiện nay nước ta đã thật sự là nước XHCN rồi, đúng như tên gọi "nước CHXHCNVN" và được cả thế giới gọi theo. Trong khi đó, các nước EU và Mỹ, phải nhiều trăm năm nữa mới có được chế độ XHCN như ta. Điều này không phải tôi nói, mà là vị GS nói hẳn hoi nhé.
Dẫu sao, tôi cũng cảm ơn bạn đã... thương tôi. Tôi sẽ cố đọc nhiều hơn nữa để mở mang hiểu biết và củng cố thêm niềm tin vào những gì chúng ta đã được học dưới mái trường XHCN. "Ngạc nhiên chưa"? Tôi thấy thật đáng thương cho bạn Nguyen Van Do. Như bạn tự nhận là một người cũng "lao động bằng trí óc", hơn nữa bây giờ đã là thế kỷ 21 rồi mà bạn vẫn còn "u u, minh minh" như vậy. Để phần nào cho bạn thấy về công cuộc đào tạo tri thức của thời XHCN, mời bạn đọc đoạn sau của GS. Nguyễn Ngọc Lanh viết ở phần 2 (Tri thức và trí thức): "...khi chúng ta chọn học sinh công nông trình độ tiểu học bổ túc 2 năm (để “bỏ qua” cấp 2), tiến thẳng lên đại học (Y Hà Nội), may là phần lớn họ thành lãnh đạo trong ngành y tế mà rất ít trực tiếp chữa bệnh." Theo tôi được biết hiện nay nhiều người trong số họ đã "thành danh" trong giới lãnh đạo, quản lý cao cấp rồi. Còn thực chất về tri thức của họ thì ... đến GS Tôn nếu còn sống có lẽ cũng phải "chào thua" họ.
Rất xin lỗi bạn nếu tôi ngờ rằng bạn có vấn đề về nhận thức chân các giá trị (theo bài bạn viết trong e-mail tôi thấy bạn rất trung thực bộc bạch tâm tư thực của minh, đó là điểm đáng quý của bạn, nhưng bây giờ nhiều người như bạn họ nhận thức được thực chất vấn đề đấy nhưng lại chủ động "uốn theo chiều gió" chứ họ không nói thực ra như bạn đâu). Tôi cho rằng những người thực sự có "lao động trí óc" thường không bao giờ chịu bó hẹp "trí óc" của mình chỉ trong một mớ những gì người ta (thường bắt) mình phải học.
Chúc bạn sớm tiếp cận đựơc với nhiều dòng tri thức khác nữa để tự mình nhận thức được vấn đề của mình. Cần đứng vào đội ngũ Theo những định nghĩa chặt chẽ thì tôi chỉ là một lao động trí óc, chưa phải là một trí thức.
Hiểu biết của tôi về vấn đề này còn lõm bõm, thậm chí mâu thuẫn, nhưng được phát biểu ở đây tôi cứ thử nêu một số ý kiến.
Tôi được dạy rằng trí thức (nghĩa rộng) không phải là một giai cấp (nên không thể lãnh đạo cách mạng) mà chỉ là thành phần thuộc về một giai cấp nhất định. Trí thức của chế độ cũ thuộc về giai cấp tư bản và phong kiến vì thấm nhuần ý thức hệ của các giai cấp bóc lột, phục vụ cho giai cấp bóc lột. Họ phải được cải tạo để trở thành trí thức của nhân dân, cụ thể là thuộc về giai cấp công nhân. Họ phải được "công nhân hoá" về mặt tư tưởng. Nhưng lại có nhiều người nói với tôi, thái độ trí thức là thước đo sự tiên tiến của một chế độ. Giới cai trị nào cũng muốn tranh thủ trí thức (muốn cải tạo họ và muốn đãi ngộ tốt) đồng thời cũng rất cảnh giác với trí thức, không tuyệt đối tin tưởng họ.
Tôi là trí thức XHCN, được đào tạo từ đầu đến chân dưới chế độ XHCN, nghĩa là ngay từ đàu tôi đã "thuộc về" giai cấp công nhân. Về lý thuyết tôi rất thuộc như vậy. Nhưng trong suy nghĩ, tôi rất phân vân: những suy nghĩ (thật) của tôi có trùng khớp với suy nghĩ của giai cấp công nhân thật hay không. Nhiều vị chưa một ngày làm công nhân, chưa gần gũi chút nào với công nhân, nhưng rất mạnh bạo tự coi mình là đại diện cho tư tưởng công nhân.
Đại khái vậy. Suy nghĩ của tôi cứ rối rắm như thế. Dù sao, muốn hay không, tôi cũng đang đứng trong cái đội ngũ mà NQ gần đây về trí thức của đảng đã xác định. Cám ơn Tôi rất thích các bài bàn luận về khái niệm trí thức và thiên chức xã hội của giới tinh hoa này.
Các bài như "phải có tư duy phản biện" (GS Chu Hảo), "không được hèn" (nhiều tác giả), "định danh trí thức"... sẽ càng dễ hiểu và được tiếp thu sâu sắc hơn nếu tôi được đọc trước bài này.
Dẫu sao, chúng ta.com giới thiệu bài này vẫn cứ là kịp thời đối với tôi.
Có một khoảng phân biệt về quan niệm trong văn bản với trong thảo luận tự do về khái niệm trí thức. Một bên xếp trí thức vào "đội ngũ", dường như một tập hợp mặc đồng phục, tuân theo một kỷ luật, làm theo một tiếng hô... Một bên khác coi trí thức là một tầng lớp tinh hoa (tinh hoa thì không thể đông đảo được), với cái gốc chung là sáng tạo và chỉ thờ phụng Chân Thiện Mỹ. Chính từ cái gốc này mới có "tư duy phản biện" và "không được hèn"...
Cảm ơn chungta.com Trí thức theo cách của người Nhật là còn phải dám chết và không sợ chết Theo em, trí thức theo cách của người Nhật là còn phải dám chết và không sợ chết. E rằng sĩ phu Việt Nam khó có được nếu dùng thống kê đến giờ :D. Rất "được" Bài này tôi đọc lâu rồi, do vậy mà... quên nhiều. Nay đọc lại vẫn thấy “được”. Có thể đưa nó vào nhóm "mở đầu" trong tập hợp các bài nói về trí thức mà Chungta.com đã công phu giới thiệu. Xin trân trọng cảm ơn Chungta.com.
Tác giả có đóng góp ở chỗ đưa ra khái niệm về trí thức (phân biệt với lao động trí óc nói chung), đưa ra bản chất “gốc” của trí thức để từ đó thấy các đặc trưng khác thuộc trí thức.
Con người khác con vật ở bộ óc. Do vậy, khi con người mới thoát thai từ con vật thì lao động chân tay chiếm địa vị chủ đạo trong xã hội; nhưng khi xã hội loài người tiến hoá thì lao động trí óc phải là chủ đạo. Một xã hội tiến bộ thể hiện bằng mức độ dân chủ. Chính nhờ dân chủ mà những trí thức riêng lẻ có điều kiện tập hợp lại thành một tầng lớp riêng và được xã hội công nhận là tầng lớp tinh hoa.
Sống ở thời điểm 2009 khi đọc lại tư tưởng của các bậc cha ông, mà thấy tự hào. Ví dụ:
1) Cụ Lê Quý Đôn dạy đương thời và hậu thế phải chú ý xây dựng cho lớn, cho mạnh các thành phần: Nông, Công, Thương, Trí, mỗi thành phần có vai trò của nó trong xã hội. Đất nước hưng vượng là nhờ trí thức. Bộ tứ của cụ (không giống “bộ tứ” của con cháu, mà là): Phi nông bất ổn; Phi công bất phú; Phi thương bất hoạt; Phi trí bất hưng).
2) Câu “Hiền tài là nguyên khí quốc gia” còn xuất hiện sớm hơn nữa
Tôi thấy tự hào và bái phục người xưa; đồng thời thấy xấu hổ khi đời sau không thực hiện được - thậm chí còn làm ngược lại - những điều di huấn của ông cha. 
Ý kiến của bạn về bài viết:Triệu phú phải nhờ gái điếm03/09/2010 05:31' PM Nhiều năm trước đây, trong một lần diễn thuyết, ngài Tôn Trung Sơn đã kể lại một câu chuyện: ở đảo Ja Va trong quần đảo Nam Dương, có một nhà triệu phú Hoa Kiều, của cải có hàng triệu đôla... Di sản Hồ Chí Minh: Mười hai chữ vàng01/09/2010 12:10' PM “Nước độc lập mà dân chưa tự do thì độc lập cũng không có ý nghĩa” - Hồ Chí Minh. Hai tuần sau khi giành chính quyền, Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đã có bản Tuyên ngôn Độc lập với thế giới, mà tác giả chính là Hồ Chí Minh... Giáo dục Khai Phóng30/08/2010 10:57' AM Lò dò vô trang web “cựu sinh viên nổi bật” của trường đại học Chicago, Mỹ, thấy một danh sách dài có hình ảnh và thành tích của những người xuất thân từ trường này đã trở thành giám đốc ngân hàng, chủ tịch tập đoàn, bộ trưởng quốc phòng, khoa học gia và kinh tế gia đoạt giải Nobel, sử gia và chính khách làm nên lịch sử, nhà văn, đạo diễn nổi tiếng… Nhìn chung là những kẻ thành công trong xã hội. Nhà trường tự hào trưng hình ảnh họ như những tấm huy chương. Và căn cứ vào những kẻ được biểu dương có thể biết kỳ vọng hay mục tiêu giáo dục của trường. Chẳng phải nhà trường nào cũng nhằm đào tạo những kẻ thành công? Niềm tự hào26/08/2010 01:31' PM Tôi cứ suy nghĩ mãi về lời một người bạn nước ngoài khi anh ta nói với tôi rằng : Ai cũng biết sau Thế chiến thứ hai, Nước Đức ở Phương Tây và nước Nhật ở Phương Đông chỉ còn có hai thứ: đó là những đống đổ nát tro tàn, và còn lại những con người với nền văn hóa vĩ đại của họ... Chúc mừng đại tướng vượt trăm xuân!25/08/2010 07:22' AM Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp bước sang tuổi 100 tính theo Dương lịch. “Đây là một hiện tượng chưa từng có từ thế giới cổ đại đến hiện đại đối với một danh nhân lỗi lạc” như đồng chí Đồng sĩ Nguyên, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị – Phó thủ tướng Chính phủ viết trong lời tựa cuốn sách nhan đề Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp, người anh cả của Quân đội nhândân Việt Nam do NXB Quân đội nhân dân vừa cho ra mắt ban đọc... Văn minh Chính trị23/08/2010 02:57' PM Như tôi từng viết : một cá nhân, cộng đồng, xã hội có thể có văn hóa cùng bề dày lịch sử của nó, nhưng không có nghĩa sẽ dẫn đến được sự văn minh. Tôi cũng đã viết rằng bản thân Chính trị không tự giác văn minh mà trình độ phát triển xã hội buộc nó phải văn minh lên… Về vị Đại tướng tròn 100 tuổi23/08/2010 06:56' AM Mùa Thu này, hoà với dịp kỷ niệm 65 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh , lại trước thềm Đại lễ 1000 năm Thăng Long-Hà Nội, người Việt Nam lại được chia sẻ niềm vui mừng chúc thọ vị Đại tướng của nhân dân Võ Nguyên Giáp tròn 100 tuổi. Trong bề bộn những sách báo có liên quan, thấy có hai tài liệu đáng được chia sẻ với bạn đọc... Cách mạng và sự hội tụ nhân tài21/08/2010 07:12' PM Dịp hội tụ những người con ưu tú đã “có nhiều cống hiến trong lĩnh vực kinh tế, văn hoá, khoa học, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp kháng chiến giải phóng dân tộc, bảo vệ và xây dựng Tổ quốc” (Lời Đại tướng Võ nguyên Giáp) đã nhắc tôi nhớ lại một bài học về sự hội tụ nhân tài, từ một sự trùng hợp kỳ lạ 65 năm trước, mà anh Phan Tân Hội, con trai luật sư Phan Anh - người đã cùng GS. Tạ Quang Bửu thành lập TTNTTH nói với tôi sau cuộc gặp gỡ... Bài khác: Protagoras và khai minh Hy Lạp01/01/1900 12:00' AM Protagoras (490 – 420 trước Công nguyên) – sinh trước Socrates 20 năm – ký hợp đồng… thương mại hoá giáo dục với cậu học trò Euathlus: trả trước một nửa học phí, nửa còn lại sau khi cậu cãi thành công trước toà. Euathlus rút cục thất bại, nên không chịu… thanh lý hợp đồng. Nhà chính trị và nhà văn hóa Phạm Quỳnh (1892- 1945)01/01/1900 12:00' AM Hơn 60 năm nay, ông là một câu hỏi lớn, một mối hồ nghi trong dư luận và nhận thức của bao nhiêu người ở bên này bên kia chiến tuyến. Giằng xé đó làm cho vấn đề Phạm Quỳnh càng trở nên rắc rối, phức tạp thêm. Cách mạng khó giải thích, thanh minh, phản cách mạng muốn khai thác, lợi dụng. Nỗi đau của gia đình ngày càng lớn vì sự oan khuất của ông. Hữu thể luận - Với Platon09/04/2009 11:36' AM Platon chủ trương nhắm tìm một thế giới của linh hồn bất tử. Ông quan niệm, con người có phần xác và phần hồn. Phần xác gắn chặt vào thế giới giác quan và có chung định mệnh với trần gian (một cái bọt xà phòng chẳng hạn). Theo đó, vì giác quan gắn với thể xác nên ít đáng tin cậy. Phần hồn là chúng ta có một linh hồn bất tử là trụ sở của lý tính. Chính vì linh hồn không có tính vật chất nên nó có thể thấy được thế giới ý tưởng... Thử nhìn lại vị trí của Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh trong hành trình dân tộc vào thế kỷ XX07/04/2009 03:21' PM “Khi Pháp mới đến Đông Dương, nước An Nam đã chín muồi trong tình cảnh nô lệ”! Trong hoàn cảnh đất nước bi đát như thế, Phan Bội Châu và Phan Chu Trinh là hai sĩ phu, hai bậc đại hào kiệt đi hàng đầu trong vận động giành lại độc lập dân tộc vào giai đoạn giao thời 25 năm đầu thế kỷ XX. Tuy cùng chung hoài bão cứu nước, lập trường của hai nhà chí sĩ họ Phan trên một số vấn đề căn bản của đất nước lại rất khác nhau, thậm chí có khi tương phản... Sĩ phu, trí thức nước nhà xưa và nay06/04/2009 08:29' AM Không ai nâng cao được vai trò của trí thức nếu giới trí thức của chúng ta không tự khẳng định được mình! Không ai san sẻ trách nhiệm với trí thức được; chỉ có trí thức mới thi hành được thiên chức của mình; vinh quang và cay đắng gắn liền với thiên chức ấy cũng chỉ dành riêng cho giới trí thức mà thôi! Quan hệ con người - lá bài úp ngược và hộp chocolate03/04/2009 09:10' AM Những dòng viết đầy suy tư về những mối quan hệ, tương tác đời sống trong xã hội hiện đại. Nó được tung lên blog như một gợi ý để những người trẻ cùng ngẫm ngợi, không bị trôi tuột đi bởi xu thế sống thực dụng. Gặt hái gì quanh diễn văn của Tổng thống Obama?02/04/2009 11:57' AM Diễn văn nhận chức Tổng thống của ngài Obama diễn ra vào ngày 20/01/2009 hẳn phải là một trong vài sự kiện gây ấn tượng hàng đầu thế giới. Không ấn tượng được sao, lần đầu tiên có một người da màu gốc Phi lại có thể leo lên “ngai da” một vị trí cao nhất ở chính cái nôi mới đó còn là một trong những vùng đất khét tiếng về nạn phân biệt màu da - sắc tộc, sự di hưởng của một bến cảng lục địa cấp đồ sộ nhất, những con tàu chở nô lệ sang buôn bán… ‘Bức thư ngỏ' gửi đến Bạn Đọc01/04/2009 01:14' PM Thưa các Bạn! Vào lúc đã muộn trong mỗi ngày, khi đêm xuống đã sâu, sau những điều buộc phải hối hả hay thấy cần nên thong dong… phải làm… bản thân chúng chưa bao giờ là tuyệt diệu cả… tôi mở máy tính của mình đọc lại những điều mình đã viết, rồi mới nhâm nhi đọc dần đôi lời bàn luận, góp ý của các Bạn… |
